Có những cuốn tiểu thuyết không kể câu chuyện theo cách quen thuộc, mà chỉ lặng lẽ mở ra một bầu không khí, để người đọc tự bước vào, tự lạc lối và tự tìm đường quay ra. Những Chủ nhật tháng Tám của Patrick Modiano là một cuốn sách như thế. Mỏng, nhẹ, nhưng dư âm thì kéo dài rất lâu, như mùi nắng cuối hè còn vương trên áo cũ.
Câu chuyện bắt đầu bằng những mảnh đời rời rạc: một cặp đôi ẩn mình trong căn phòng trọ ở Nice cùng viên kim cương Nam Thập Tự mang điềm gở; một người đàn ông bán áo da trên những vỉa hè đầy nắng; một cặp vợ chồng bí ẩn sống trong căn biệt thự từng thuộc sở hữu của đại sứ quán Mỹ. Tất cả dường như không liên quan, cho đến khi sợi dây vô hình của ký ức, của thời gian và của mùa hè năm ấy bên bờ sông Marne dần dần hiện ra.
Patrick Modiano không vội vàng giải thích. Ông để câu chuyện trôi giữa một hiện tại trống rỗng, hiu quạnh và một quá khứ mờ đục, nơi mọi thứ chỉ còn tồn tại dưới dạng hồi ức không trọn vẹn. Người đọc không được dẫn dắt bằng cao trào hay hành động kịch tính, mà bị cuốn đi bởi cảm giác mơ hồ, u sầu – thứ cảm giác rất riêng của Modiano, khi mọi thứ vừa như sắp được hé lộ, vừa như sắp tan biến.
Điều đặc biệt của Những Chủ nhật tháng Tám nằm ở cách Modiano kể về tình yêu và mất mát. Đó không phải là một chuyện tình nồng nhiệt hay bi lụy, mà là một mối gắn kết mong manh, luôn đứng bên bờ tan rã. Những nhân vật trong truyện dường như không thực sự nắm giữ cuộc đời mình; họ trôi dạt theo hoàn cảnh, theo những lựa chọn mơ hồ, theo những ký ức không bao giờ được gọi tên trọn vẹn. Viên kim cương Nam Thập Tự, tưởng như là trung tâm của mọi biến cố, lại giống một biểu tượng hơn là một vật thể cụ thể – biểu tượng của vận rủi, của sự ám ảnh, của những gì con người mang theo mà không thể rũ bỏ.
Văn phong của Modiano vẫn giữ nguyên sự thuần khiết và súc tích quen thuộc. Không thừa chữ, không lên giọng, mỗi câu văn đều như được đặt đúng chỗ để gợi, chứ không để nói. Chính sự tiết chế ấy tạo nên sức hút kỳ lạ: càng đọc, người ta càng muốn biết mối liên hệ giữa các nhân vật là gì, giữa quá khứ và hiện tại đã xảy ra điều gì, giữa mùa hè năm ấy và những Chủ nhật tháng Tám có ý nghĩa ra sao.
Nhưng khi khép sách lại, có thể bạn sẽ nhận ra: điều quan trọng không hẳn là lời giải. Modiano không viết để đưa ra câu trả lời rõ ràng, mà để tái hiện cảm giác con người đối diện với ký ức – luôn thiếu hụt, luôn dang dở. Có những mùa hè chỉ tồn tại trong trí nhớ, có những con người chỉ hiện lên qua vài chi tiết mờ nhạt, và có những Chủ nhật tháng Tám mà ta không bao giờ thực sự hiểu hết, dù đã đi qua rất lâu.
Những Chủ nhật tháng Tám là cuốn sách dành cho những ai yêu sự lặng im, yêu những câu chuyện nửa thực nửa mơ, và không ngại bị cuốn vào một mê cung cảm xúc không lối thoát rõ ràng. Bởi đúng như cảm giác Modiano để lại: đọc đến trang cuối, bạn không thấy khép lại – mà chỉ thấy mình muốn… quay về trang đầu, để sống lại mùa hè ấy thêm một lần nữa.
