Có những cuốn sách mở ra từ một khoảnh khắc rất nhỏ, rất mong manh, nhưng lại đủ sức làm lệch hướng cả một đời người. Hoàng Đế Xứ Gladness của Ocean Vuong bắt đầu như thế: một buổi chiều mưa cuối hạ, một cây cầu đường sắt, và một chàng trai trẻ đứng giữa ranh giới của ở lại hay biến mất.
Hải – nhân vật trung tâm của tiểu thuyết – không phải một “người hùng” theo nghĩa quen thuộc. Cậu là một con người mệt mỏi với đời sống, với những tổn thương đã tích tụ quá lâu trong im lặng. Quyết định nhảy xuống dòng sông chảy bên dưới không đến từ kịch tính, mà từ sự cạn kiệt. Và rồi, chính vào khoảnh khắc tưởng như không còn gì để bấu víu ấy, Hải được một cụ bà sống đơn thân bên bờ sông nhìn thấy, gọi lại, giữ lại. Không phải bằng lời khuyên cao siêu, mà bằng sự hiện diện rất người.
Từ cuộc gặp gỡ ngẫu nhiên đó, một mối quan hệ kỳ lạ hình thành. Hải trở thành người chăm sóc tại nhà cho bà lão – hai con người thuộc hai thế hệ, hai nhịp sống, hai quá khứ rất khác nhau. Ocean Vuong không tô hồng mối gắn kết này. Nó có những lúng túng ban đầu, những khoảng lặng khó gọi tên, những ngày mà cả hai chỉ cùng tồn tại trong không gian chật hẹp, mang theo nỗi cô độc riêng. Nhưng chính trong sự lặng lẽ ấy, tình thương bắt đầu nảy mầm.
Điểm mạnh lớn nhất của Hoàng Đế Xứ Gladness nằm ở cách Ocean Vuong viết về những con người ở bên lề xã hội. Những người lao động chân phương, những số phận không được gọi tên trong các câu chuyện lớn, nhưng lại mang trong mình một đời sống nội tâm phong phú và phức tạp. Anh không nhìn họ bằng ánh mắt thương hại, mà bằng sự thấu cảm sâu sắc. Mỗi chi tiết nhỏ – một cử chỉ chăm sóc, một cuộc trò chuyện ngắt quãng, một ký ức chợt hiện về – đều được đặt vào trang sách với sự trân trọng.
Giọng văn của Ocean Vuong vẫn đậm chất thơ, nhưng đã lắng xuống so với những tác phẩm trước. Ở đây, thơ không còn là sự bùng nổ của ngôn từ, mà là nhịp điệu chậm rãi, đầy chiêm nghiệm. Những câu văn của anh thường mang theo cảm giác vừa đau, vừa dịu; vừa phơi bày tổn thương, vừa nhẹ nhàng ôm lấy nó. Nỗi cô đơn, dằn vặt quá khứ, cảm giác không thuộc về đâu… tất cả hiện lên rất thật, không phô trương, không cần đẩy đến tận cùng bi kịch.
Dù xoay quanh những mất mát và bóng tối, Hoàng Đế Xứ Gladness không phải là một cuốn sách tuyệt vọng. Trái lại, nó là bản tụng ca lặng lẽ về ý chí sống – thứ ý chí không ồn ào, không anh hùng, mà được nuôi dưỡng từ những mối liên kết rất nhỏ giữa con người với con người. Sự sống trong cuốn sách này không đến từ những quyết định lớn lao, mà từ việc mỗi ngày vẫn chọn ở lại, vẫn chọn chăm sóc, vẫn chọn lắng nghe.
Hoàng Đế Xứ Gladness dành cho những ai từng mệt mỏi với cuộc đời, từng cảm thấy mình đứng bên rìa thế giới. Nó không hứa hẹn chữa lành tức thì, cũng không đưa ra lời giải cho mọi đau khổ. Nhưng nó nhắc ta một điều rất giản dị và rất khó: thế gian này khó nhất là chỉ sống một lần – và đôi khi, để tiếp tục sống, ta chỉ cần một người nhìn thấy mình, đúng lúc.
