Có những cuốn sách khiến người ta đọc xong không muốn nói gì thêm, bởi mọi lời đều trở nên thừa thãi trước nỗi buồn âm ỉ còn sót lại. Hét lên trong cơn mưa phùn của Dư Hoa là một cuốn sách như vậy. Không bi lụy, không kịch tính theo cách quen thuộc, nhưng từng trang viết lại thấm chậm và dai dẳng, giống hệt cơn mưa phùn trong nhan đề – không dữ dội, song đủ để làm ướt lạnh cả một đời người.
Tiểu thuyết đưa người đọc trở về nông thôn Trung Quốc những năm 1960, qua dòng ký ức rời rạc của Tôn Quang Lâm. Đó là tuổi thơ của một đứa trẻ sinh ra trong nghèo khó, lớn lên giữa sự thờ ơ, lạnh nhạt và những tổn thương không tên. Sáu tuổi, cậu bị gia đình ruột thịt đem “tặng” cho nhà khác. Sáu năm sau trở về, tưởng như đoàn tụ sẽ là điểm khởi đầu cho một cuộc sống bình thường, nhưng hóa ra lại là cánh cửa mở ra chuỗi bi kịch kéo dài suốt đời.
Điều đau đớn nhất trong Hét lên trong cơn mưa phùn không nằm ở những biến cố lớn, mà ở sự bào mòn âm thầm của tình thân. Một gia đình có đủ cha mẹ, anh em, nhưng không có sự chở che. Cha bị con trai khinh rẻ, chồng phản bội vợ một cách trơ trẽn, và đứa trẻ từng bị bỏ rơi thì bị gán mác “điềm xui”, sống lạc lõng ngay trong chính ngôi nhà của mình. Tôn Quang Lâm không phản kháng, không gào thét. Cậu chỉ đứng đó, quan sát tất cả bằng ánh mắt của một đứa trẻ đã sớm hiểu rằng, trên đời này, không phải ai sinh ra cũng được yêu thương vô điều kiện.
Cách kể chuyện của Dư Hoa rất đặc biệt. Ông không dựng nên một mạch truyện liền lạc, mà để ký ức xuất hiện như những mảnh vỡ: lúc sáng rõ, lúc mờ nhòe, lúc tưởng như vô nghĩa. Nhưng chính sự rời rạc ấy lại phản ánh trung thực tâm lý của một con người lớn lên trong tổn thương. Ký ức không được sắp xếp để kể lại cho tròn trịa, mà hiện lên theo cách nó tồn tại trong tâm trí – chênh vênh, đứt gãy và đầy khoảng trống.
Điều khiến cuốn sách trở nên ám ảnh là cái nhìn lạnh lùng nhưng rất thật về thiện – ác. Dư Hoa không trao cho người đọc một bài học đạo đức rõ ràng. Ông chỉ đặt ra một sự thật trần trụi: không phải cứ sống tử tế là sẽ được bù đắp, và cũng không phải mọi tàn nhẫn đều phải trả giá. Cuộc đời của Tôn Quang Lâm và những con người nơi làng quê ấy cứ thế trôi đi, buồn bã, bế tắc, không cao trào, không cứu rỗi – giống như cơn mưa phùn kéo dài mãi không dứt.
Tuy vậy, Hét lên trong cơn mưa phùn không phải là một cuốn sách tuyệt vọng. Nó buồn, nhưng không cay nghiệt. Nó tàn nhẫn, nhưng không phán xét. Dư Hoa viết với sự tỉnh táo của một người hiểu rất rõ bản chất con người: yếu đuối, ích kỷ, nhưng cũng đáng thương. Chính sự dung hòa giữa cái ly kỳ của số phận và cái đời thường của cảm xúc đã khiến tác phẩm chạm đến “điểm cùng cực của nhân tính”, rồi lại kéo người đọc trở về với những lo lắng, niềm vui rất nhỏ bé của tuổi thơ – như nhận xét của giới phê bình Pháp.
Đọc Hét lên trong cơn mưa phùn, người ta không tìm thấy hy vọng rõ ràng, nhưng lại hiểu thêm về sự im lặng. Có những nỗi đau không thể hét lên thành tiếng, dù trong mưa lớn hay giữa đám đông. Và có những con người mang theo tuổi thơ bị bỏ rơi suốt cả cuộc đời, lặng lẽ sống, lặng lẽ chịu đựng, như thể đó là điều hiển nhiên.
Đây không phải cuốn sách để đọc vội. Nó cần sự kiên nhẫn và một trái tim đủ tĩnh để lắng nghe. Nhưng nếu bạn từng băn khoăn về những vết thương vô hình của tuổi thơ, về cảm giác lạc lõng ngay trong chính gia đình mình, thì Hét lên trong cơn mưa phùn có thể không an ủi bạn – nhưng chắc chắn sẽ khiến bạn cảm thấy mình không cô độc trong nỗi buồn ấy.
